پرش به محتوا
سامانه توسعه روستایی گلستان
در سرفصل سیمای طبیعی و انسانی استان ظرفیت های طبیعی استان شامل چهره‌های طبیعی شامل اشکال زمین ریختی، آب و هوا (اقلیم)، پوشش و تنوع گیاهی و جانوی و سایر پدیده های طبیعی، ظرفیت های انسانی استان شامل جمعیت، سواد، نژاد و زبان، تاریخ، ساختار اداری و کوچ‌نشینی و در نهایت مخاطرات تهدید کننده استان شامل بلایای طبیعی ناگهانی وبلایای طبیعی تدریجی تشریح و شناخت کلی از استان سمنان ارائه می گردد.

جغرافیای انسانی

 

جغرافیای انسانی رابطه متقابل انسان و عوامل جغرافیایی را مورد بررسی قرار می‌دهد. مواردی چون جمعیت، نژاد و زبان، تاریخ، ساختار اداری، کوچ‌نشینی و موقعیت استان سمنان می تواند مورد بررسی قرار گیرد.

1- جمعیت

در جغرافیای جمعیت، توجه خاص به نقش موثر محیطهای طبیعی گوناگون و عوامل جمعیتی چون توزیع، ترکیب، مهاجرت و رشد جمعیت های انسانی می شود.

با توجه به محاسبات انجام شده بر اساس نتايج آخرين سرشماری نفوس و مسکن در سال 1395 جمعيت استان در سال 1396، برابر با 718000 برآورد شده است. اين استان با برخورداری از حدود 0.85 جمعيت کشور سی‌امین استان از نظر تعداد جمعيت در کشور می‌باشد. جمعيت کم در مقايسه با وسعت زياد استان (97487 کیلومترمربع) سبب شده است تا استان سمنان همچون سنوات قبل در اين سال‌ها پایين‌ترين تراکم نسبي جمعيت را در بین استان‌های کشور داشته باشد به‌نحوی‌که تراکم جمعيت در سال 1396 برابر با 7.4 نفر در هر کيلومترمربع محاسبه شده است. با عنايت به اینکه بيش از 80 درصد از محدوده استان در بخش‌هاي مرکزي و جنوبي تحت تأثیر اقليم خشک و نيمه‌خشک قرار گرفته و به دليل محدوديت شديد منابع آبي، اين گستره پهناور تقریباً خالی از سکنه می‌باشد، وجود چنين تراکم نسبي پایيني منطقي به نظر مي‌رسد.

 نسبت جنسی جمعيت:

هدف از مطالعه توزيع جمعيت بر اساس جنس، اطلاع از تعداد زنان و مردان و تعيين نسبت جنسي در جمعيت مورد مطالعه و گسترش آن روي سنين مختلف است. بر اساس برآوردهای انجام شده، از مجموع 718000 نفر جمعيت برآورد شده استان در سال 1396، حدود 365000 نفر (50.8 درصد) مرد و 354000 نفر (49.2 درصد) را زنان تشکيل داده‌اند که بر اين اساس برآورد نسبت جنسي استان در سال‌ 1396معادل 103 درصد می‌باشد.

 نسبت شهرنشينی:

نسبت جمعيت شهرنشين در استان سمنان در مقايسه با بسياري از استان‌هاي ديگر بالاتر است. با عنايت به برآوردهای انجام شده در سال 1394، مجموعاً 535249 نفر در شهرها و 133532 نفر در روستاهای استان ساکن بوده‌اند. نسبت شهر نشينی در استان از 79.4 درصد در سال 1393 به حدود 80 درصد در سال 1394 افزايش يافته است که با توجه به ماهيت كويري طبيعت استان و حرکت آن به تمركز جمعيت در تعداد محدودتري از‌ کانون‌های جمعيتي، اين موضوع امري طبيعي به نظر مي‌رسد؛ اما با اين وجود روند افزايش شهرنشینی از نکات قابل تأملی است که برنامه‌ريزان استان بايد هرچه سریع‌تر در اين خصوص چاره‌اندیشی نمايند.

با توجه به مطالب فوق، استان سمنان با برخورداری از حدود 91/0 درصد از جمعيت ساکن در نقاط شهری کشور و 68/0 درصد از جمعيت روستایی کشور به ترتيب رتبه 27 و 30 کشور را در بين استان‌ها دارا می‌باشد.

 

 

 مقايسه شاخص‌هاي جمعيتي استان سمنان در سال‌های 1395 و 1396

شاخص

سال

درصد تغييرات

1395

1396

جمعيت

نفر

702360

718000

2.2

جمعيت شهري

نفر

560502

576142

2.8

جمعيت روستایي

نفر

141858

141858

-

ضريب شهرنشيني

درصد

79.80

80

0.2

نسبت جنسي

درصد

103.17

103.1

-

تراکم نسبي جمعيت

نفر در کیلومترمربع

7.2

7.36

0.16

 

مقايسه شاخص‌هاي جمعيتي استان سمنان در سال‌های 1393 و 1394

شاخص

سال

درصد تغييرات

1393

1394

جمعيت

نفر

658992

668781

49/1

جمعيت شهري

نفر

523847

535249

18/2

جمعيت روستایي و عشايري

نفر

135146

133532

19/1 -

ضريب شهرنشيني

درصد

79.49

80

64/0

نسبت جنسي

درصد

105

105

0

تراکم نسبي جمعيت

نفر در کیلومترمربع

6.76

6.86

48/1

 

 

 

مهاجرت:

از مهم‌ترين عوامل مؤثر در جمعيت، تعداد مهاجرين و نرخ خالص مهاجرت آن جامعه می‌باشد. به‌ویژه به دليل نقش ويژه تعريف شده برای استان در سند توسعه به‌عنوان استان با قابليت پذيرش جمعيت استان‌های بزرگ هم‌جوار، نقش مهاجرين در ساختار جمعيتی استان بسيار مهم می‌باشد.

خالص مهاجرت از تفاضل مهاجرت به یک منطقه (مهاجرپذیری) و مهاجرت از همان منطقه (مهاجرفرستی) به دست می‌آید؛ به عبارت دیگر، میزان خالص مهاجرت بر اساس تفاوت بین آن‌هایی که به یک جمعیت می‌پیوندند و آن‌هایی که آن جمعیت را ترک می‌کنند، محاسبه می‌شود.

در فاصله سال‌های 1390 تا 1395، 71468 نفر (سالیانه 14294 نفر)، در دوره 1385 تا 1390 جمعاً 72098 نفر (سالانه 14420 نفر) و در دوره 85- 1375 تعداد 128123 نفر (سالانه 12812 نفر) و در دوره 75-1365 تعداد 50497 نفر (سالانه 5050 نفر) به استان سمنان از سایر استان‌ها وارد و یا در داخل استان جابجا شده و شهر یا آبادی محل اقامت خود را تغییر داد‌ه‌اند.

براساس نتایج سرشماری سال 1395 نرخ خالص مهاجرت برای استان سمنان 4.47 درصد بوده و استان سمنان از این نظر رتبه اول را در کشور داشته است (خالص مهاجرت نسبت به جمعیت در استان سمنان بیشترین مقدار را در بین استان‌های کشور دارا می‌باشد).

 مهاجرت استان سمنان طی دوره 95- 1385

شرح

مهاجران وارده شده یا جابجا شده در استان

مهاجران جابجا شده در داخل استان

مهاجران وارد شده به یا خارج شده از استان

تعداد خالص مهاجران (2)

مبدأ مهاجرت اظهار نشده

نرخ خالص مهاجرت (درصد)

مهاجران وارد شده

مهاجران خارج شده

جمع

از داخل کشور

از خارج از کشور (1)

90-85

72098

24490

42868

42006

862

23484

24124

4740

3.9

95-90

71468

17431

54037

53643

394

22622

31415

-

4.47

 

مأخذ: سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1390 و 1395

1- اطلاعات مندرج در جدول، مربوط به آخرین جابجایی انجام‌شده توسط مهاجران می‌باشد؛ بنابراین مهاجران وارد شده از خارج، درصورتی‌که بیش از یک‌بار در داخل کشور جابجا شوند، در آخرین جابجایی به‌عنوان مهاجران داخلی منظور می‌شوند

2-به توجه به این‌که در سرشماری از تعداد مهاجرانی که به خارج از کشور عزیمت کرده‌اند، اطلاعی در دست نیست لذا مهاجران خارج از کشور در محاسبه تعداد خالص مهاجران لحاظ نشده است.

 

 

 

 وقایع حیاتی چهارگانه:

از ديگر عوامل مؤثر در نرخ رشد جمعيت استان تعداد ولادت و فوت ثبت شده می‌باشد. بر اساس اطلاعات  ثبت احوال استان موجود در سال 1396 مجموعاً 10293 نفر در استان متولد و 3264 نفر فوت شده‌اند که در مقایسه با سال 1395 تعداد موالید حدود (2-) درصد کاهش و فوت شدگان حدود 0.4 درصد افزایش نشان می‌دهد. بر این اساس تسبت تعداد موالید به فوت شدگان استان 3.15 درصد می باشد.

در همین سال تعداد ازدواج های ثبت شده با (8-) درصد کاهش نسبت به سال قبل به 3950  مورد و تعداد طلاق ثبت شده در دفاتر ثبت اسناد استان با 46 درصد افزایش به 1343 مورد رسیده است. براین اساس نسبت ازدواج به طلاق استان از 4.67 در سال 1395 به 2.94 در سال 1396 کاهش یافته که بیانگر آن است که تعداد ازدواج های منجر به طلاق در استان در سال 1396 افزایش داشته است.

 

 

وقایع حیاتی چهارگانه در استان سمنان-96-1395

شرح و سال

1395

1396

درصد تغییر

تعداد موالید

پسر

5392

5260

-2.45

دختر

5119

5033

-1.68

شهری

9131

8974

-1.72

روستایی

1380

1319

-4.42

جمع

10511

10293

-2.07

تعداد فوت شدگان

مرد

1763

1762

-0.06

زن

1489

1502

0.87

شهری

2468

2497

1.18

روستایی

788

767

-2.66

جمع

3252

3264

0.37

تعداد ازدواج ثبت شده

شهری

3904

3592

-7.99

روستایی

388

358

-7.73

جمع

4292

3950

-7.97

تعداد طلاق ثبت شده

شهری

891

1296

45.45

روستایی

29

47

62.07

جمع

920

1343

45.98

 

 

جمعیت شهرهای استان به تفکیک شهرستان

شهرستان

شهر

1390

1395

 

آرادان

آرادان

5626

6257

 

کهن‌آباد

1509

1192

 

دامغان

امیریه

2402

3561

 

دامغان

58770

59106

 

دیباج

3774

5647

 

کلاته

3146

4611

 

سرخه

سرخه

9711

9951

 

سمنان

سمنان

153680

185129

 

شاهرود

بسطام

7712

8609

 

بیارجمند

2441

2528

 

رودیان

3266

3770

 

شاهرود

140474

150129

 

کلاته خیج

5057

5651

 

مجن

5456

5932

 

گرمسار

ایوانکی

11995

13518

 

گرمسار

40985

48672

 

مهدیشهر

درجزین

4964

5997

 

شهمیرزاد

8882

11191

 

مهدیشهر

19854

24485

 

میامی

میامی

4562

4566

 

جمع

494266

560502

 

 

عرضه و تقاضای نيروی کار:

مطالعه تركيب جمعيت فعال هر جامعه جهت آگاهي از توانايي، كارايي، پيري و جواني آن لازم و ضروري است. جمعيت فعال طبق تعريف به جمعيت 10 ساله و بیش‌تر شاغل و بيكار در جستجوي كار اطلاق مي‌شود. بر اساس نتايج طرح نیروی کار مرکز آمار ایران، تعداد جمعیت 10 ساله و بیش‌تر استان با رشد 3.66 درصدی در سال 1396 به 536237 نفر رسیده که 75 درصد کل جمعیت استان و 0.81 درصد از جمعیت 10 ساله و بیشتر کشور را به خود اختصاص داده است. شایان ذکر است که از اين ميزان 268568 نفر مرد و 267669 نفر زن هستند.

يکی از مهم‌ترين شاخص‌های تعيين وضعيت بازار کار هر جامعه، نرخ بيکاری آن جامعه می‌باشد. بر اساس اطلاعات موجود در سال 1396 نرخ بيکاری استان برابر 7.9 درصد به دست آمده است که نسبت به سال 1395 با ميزان 8.6 حدود (0.7-) درصد کاهش نشان می‌دهد که اين موضوع از موفقیت‌های دولت محترم در راستای کاهش نرخ بيکاری به‌حساب می‌آید. مقایسه نرخ بيکاری در استان با ميزان کل کشور (معادل 12.1 درصد) در سال 1396 نيز نشان‌دهنده وضعيت مطلوب استان در مقایسه با کشور در اين شاخص کليدی اقتصادی می‌باشد. بر اين اساس نرخ اشتغال استان در اين سال برابر با 92.1 و نسبت اشتغال استان برابر با 36.3 درصد به دست می‌آید. شایان ذکر است استان سمنان همراه با استان مرکزی در سال 1396 کمترین ترخ بیکاری را در بین استان های کشور دارا بوده است.

نگاهی به وضعيت نرخ بيکاری در نقاط شهری و روستایی نشان می‌دهد که کاهش نرخ بيکاری سال 96 نسبت به سال 95 در شهر و روستا توأمان اتفاق افتاده است. به‌نحوی‌که در نقاط شهری از 9.4 به 8.9 درصد و در نقاط روستایی از 5 به 4 درصد کاهش يافته است. همچنين کاهش نرخ بيکاری در بين مردان و زنان در سال 96 نسبت به سال 95 ديده می‌شود به‌نحوی‌که اين کاهش در بين مردان بيشتر و برابر با (2.9-) درصد و در زنان (0.1-) درصد گزارش شده است.

بررسی‌ها در استان سمنان نشان می‌دهد که بالاترين نرخ بيکاری همانند ساير نقاط کشور در ميان اقشار جوان و فارغ‌التحصیلان دانشگاهی وجود دارد. بررسی نرخ بيکاری افراد 15 تا 24 سال استان نشان می‌دهد که در سال 1396 اين نرخ برابر با 19.4 درصد بوده که در مقایسه با سال قبل (با نرخ 23.9 درصد) حدود (4.5-) درصد کاهش داشته که اين ميزان از ميانگين کاهش نرخ بيکاری استان طی سال‌های 95 تا 96 نيز بيشتر می‌باشد. همچنين مقايسه اين شاخص با نرخ بيکاری جمعيت 15 تا 24 ساله کل کشور به ميزان 28.4 درصد وضعيت بهتر استان را نشان می‌دهد.

نگاهی به سهم شاغلان بخش‌های مهم اقتصادی نشان می‌دهد که در سال 1396 بيش‌ترين شاغلان استان با 49.5 درصد در بخش خدمات فعاليت دارند. بخش صنعت با 33.5 و بخش کشاورزی با 16.1 درصد شاغلين رتبه‌های بعدی را دارا می‌باشند. مقايسه اين شاخص در سال 1396 با وضعيت سال 1395 نشان می‌دهد که سهم اشتغال در بخش‌های صنعت و خدمات کاهش و سهم کشاورزی افزایش يافته است.

 نرخ فعاليت عمومی در استان:

نرخ فعاليت عمومي يا نرخ مشاركت اقتصادي كه از حاصل تقسيم جمعيت فعال بر جمعيت 10 ساله و بيش‌تر، ضرب‌در عدد 100 نتيجه مي‌شود، ميزان مشاركت نيروي انساني را در فعاليت‌هاي اقتصادي يك منطقه نشان مي‌دهد.

در سال 1396 نرخ مشارکت اقتصادی استان به 39.4 درصد رسیده که نسبت به سال 1395، حدود 0.5 درصد افزایش داشته است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که ميزان نرخ مشارکت اقتصادی مردان نسبت به سال قبل کاهش و برای زنان افزایش داشته است. همچنین نرخ مشارکت اقتصادی در نقاط شهری و روستایی در سال 1396 نسبت به سال 1395 به ترتیب 0.1 و 2.6 درصد افزایش داشته است. در ادامه مهم‌ترين شاخص‌های بازار کار در قالب جداول زير آورده شده است.

 

-مقايسه شاخص‌های کليدی بازار کار طی سال‌های 96-1395 استان سمنان و کشور

عنوان شاخص یا نماگر

واحد

سال 1395

سال 1396

درصد تغییرات 96-95

کشور

استان

کشور

استان

کشور

استان

نرخ مشارکت اقتصادی

نرخ مشارکت اقتصادی

درصد

39.4

38.9

40.3

39.4

0.9

0.5

مردان

درصد

64.1

64.2

64.5

63

0.4

-1.2

زنان

درصد

14.9

14.7

16

15.7

1.1

1

مناطق شهری

درصد

38.9

38.4

39.7

38.5

0.8

0.1

مناطق شهری مردان

درصد

63.3

62.7

63.7

61.6

0.4

-1.1

مناطق شهری زنان

درصد

14.5

15.2

15.5

15.6

1

0.4

مناطق روستایی

درصد

41

40.7

42.4

43.3

1.4

2.6

مناطق روستایی مردان

درصد

66.3

70.8

66.6

69.1

0.3

-1.7

مناطق روستایی زنان

درصد

16.1

12.8

17.3

16.1

1.2

3.3

نرخ بیکاری

نرخ بیکاری

درصد

12.4

8.6

12.1

7.9

-0.3

-0.7

زنان

درصد

10.5

6.8

10.2

6.7

-0.3

-0.1

مردان

درصد

20.7

15.8

19.8

12.9

-0.9

-2.9

مناطق شهری

درصد

13.7

9.4

13.4

8.9

-0.3

-0.5

مناطق شهری مردان

درصد

11.2

7.3

10.9

7.5

-0.3

0.2

مناطق شهری زنان

درصد

24.8

17.7

24

14.6

-0.8

-3.1

مناطق روستایی

درصد

8.9

5

8.2

4

-0.7

-1

مناطق روستایی مردان

درصد

8.5

4.9

8.2

3.7

-0.3

-1.2

مناطق روستایی زنان

درصد

10.3

5.9

8.5

5.6

-1.8

-0.3

جوانان (24-15 ساله)

درصد

28.7

23.9

28.4

19.4

-0.3

-4.5

سهم جمعيت دارائ اشتغال ناقص زماني

درصد

10.30

8.30

9.70

9.20

-0.60

0.90

نرخ اشتغال

درصد

87.60

91.40

87.90

92.10

0.30

0.70

سهم شاغلان در بخش

کشاورزی

درصد

18

14.9

17.6

16.1

-0.4

1.2

کشاورزی مردان

درصد

17.1

15.5

16.8

16.3

-0.3

0.8

کشاورزی زنان

درصد

22

12.5

21.3

15.3

-0.7

2.8

صنعت

درصد

31.9

34

32

33.5

0.1

-0.5

صنعت مردان

درصد

33.3

34.6

33.5

35

0.2

0.4

صنعت زنان

درصد

25.2

31.5

25.5

27

0.3

-4.5

خدمات

درصد

50.1

50.9

50.4

49.5

0.3

-1.4

خدمات مردان

درصد

49.6

49.8

49.8

53.2

0.2

3.4

خدمات زنان

درصد

52.8

55.8

53.2

57.1

0.4

1.3

عمومی از کل شاغلان

درصد

16.5

19.7

16

21.5

-0.5

1.8

عمومی از کل شاغلان مردان

درصد

14.8

18.6

14.4

20

-0.4

1.4

عمومی از کل شاغلان زنان

درصد

24.5

24.5

23.3

27.7

-1.2

3.2

خصوصی از کل شاغلان

درصد

83.5

80.3

84

78.5

0.5

-1.8

خصوصی از کل شاغلان مردان

درصد

85.2

81.4

85.6

80

0.4

-1.4

خصوصی از کل شاغلان زنان

درصد

75.5

75.5

76.7

72.3

1.2

-3.2

مأخذ مرکز آمار ایران (طرح آمارگیری از نیروی کار)

       
 

 

سال

جمعیت 10 ساله و بیشتر

بیکار

شاغل

جمعیت دارای  اشتغال ناقص زمانی

کل کشور

استان

کل کشور

استان

کل کشور

استان

کل کشور

استان

1395

65385413

517308

3203398

17218

22588052

183823

2335478

15304

1396

65925531

536237

3210206

16789

23378613

194454

2435326

20472

 

مأخذ مرکز آمار ایران (طرح آمارگیری از نیروی کار)

 

سال

نرخ بیکاری

نرخ مشارکت اقتصادی

سهم اشتغال در بخش کشاورزی

سهم اشتغال در بخش صنعت

سهم اشتغال در بخش خدمات

کل کشور

استان

کل کشور

استان

کل کشور

استان

کل کشور

استان

کل کشور

استان

1395

12.4

8.6

39.4

38.9

18

14.9

31.9

34

50.1

50.9

1396

12.1

7.9

40.3

39.4

17.6

16.1

32

33.5

50.4

49.5

 

مأخذ مرکز آمار ایران (طرح آمارگیری از نیروی کار)

2- ساختارهای اداری و حاکمیتی موجود

ساختارهای حاکمیتی ساختارهایی هستند که از نظر سلسله مراتب ذیل یک وزارتخانه یا قوه تعریف می شوند و وظایف حاکمیتی حوزه خود در استان مربوطه را به عهده دارند. آمارهای موجود هیچ نوع داده ای در این خصوص ارائه نمی دهد: